Kaynak sözlüğü
Kaynakçılıkta ve MYK kaynakçı sınavında geçen 79 terimin kısa, sade tanımları. Bir terimin bağlantısını paylaşmak için adına tıklayıp adres çubuğundaki adresi kopyalayın.
1
- 1G–6G pozisyonları (1G, 6G, 1F–4F)
- AWS/ASME sisteminde alın kaynağı pozisyon kodlarıdır: 1G düz, 2G yatay, 3G dikey, 4G tavan; 5G ve 6G sabit boru pozisyonlarıdır. 6G, 45° eğik duran sabit boruda yapılan kaynaktır. Köşe kaynağında aynı numaralar F harfiyle kullanılır (1F–4F). Ayrıntı →
A
- Aktif gaz (Aktif koruyucu gaz)
- Kaynak sırasında kimyasal olarak tepkimeye giren koruyucu gazdır; karbondioksit ya da argon–karbondioksit karışımları örnektir. MAG kaynağında kullanılır. Ayrıntı →
- Alev ayarı
- Oksi-asetilen kaynağında oksijen ve asetilen oranıyla belirlenen alev tipidir. Nötr, karbonlayıcı (asetilen fazlalı) ve oksitleyici (oksijen fazlalı) olmak üzere üç temel alev vardır. Ayrıntı →
- Alın kaynağı (BW, Alın birleştirmesi)
- İki parçanın uç uca, aynı düzlemde birleştirildiği kaynak türüdür. Belgelerde genellikle BW (butt weld) kısaltmasıyla gösterilir.
- Ana metal (Esas metal, Temel metal)
- Kaynakla birleştirilen parçaların kendi malzemesidir. Kaynak metali ile karışarak dikişi oluşturur.
- Ark (Elektrik arkı)
- Elektrot ile iş parçası arasında oluşan, çok yüksek sıcaklıkta elektrik boşalmasıdır. Ark kaynağında metali eriten ısı bu boşalmadan gelir.
B
C
- Cüruf
- Elektrot örtüsünden veya tozdan oluşup kaynak dikişinin üstünü örten katmandır. Dikişi havadan korur ve kaynaktan sonra temizlenir. Ayrıntı →
- Cüruf kalıntısı (Cüruf kalıntısı kusuru)
- Kaynak metalinin içinde hapsolmuş cüruf parçalarıdır. Çoğunlukla pasolar arasında yetersiz temizlikten kaynaklanır. Ayrıntı →
Ç
- Çarpılma (Distorsiyon, Kasılma)
- Kaynak ısısının yol açtığı genleşme ve büzülme nedeniyle parçanın şeklinin bozulmasıdır. Doğru puntalama ve kaynak sırası çarpılmayı azaltır.
D
- Dikiş (Kaynak dikişi)
- Kaynak işlemi sonucunda oluşan, iki parçayı birleştiren katılaşmış metaldir. Bir dikiş tek veya birden fazla pasodan oluşabilir.
- Dolgu metali (İlave metal)
- Kaynak sırasında birleşmeye eklenen metaldir. Elektrot, tel veya çubuk biçiminde verilir.
- Dolgu paso (Ara paso)
- Kök pasodan sonra kaynak ağzını doldurmak için çekilen pasolardır. Sayısı parça kalınlığına ve kaynak ağzına göre değişir.
- Dolgu teli (Kaynak teli, Dolgu çubuğu)
- Gaz altı kaynağında makaradan sürekli beslenen tel elektrot ya da TIG ve oksi-asetilen kaynağında elle verilen dolgu çubuğudur. Ayrıntı →
- Duman emiş (Duman emiş sistemi, Davlumbaz)
- Kaynak dumanını oluştuğu noktada yakalayıp ortamdan uzaklaştıran sistemdir. Davlumbaz, hareketli emiş kolu veya torçtan emiş gibi türleri vardır. Ayrıntı →
E
- Eksik nüfuziyet (Kök eksikliği, Yetersiz nüfuziyet)
- Kaynak metalinin birleşmenin köküne kadar ulaşmamasıdır. Kök tarafında erimemiş bir boşluk kalır. Ayrıntı →
- Elektrot
- Ark kaynağında akımı ileten ve çoğu yöntemde eriyerek dolgu metali sağlayan parçadır. TIG kaynağında elektrot tungstendir ve erimez. Ayrıntı →
- Elektrot ark kaynağı (111) (Örtülü elektrot ark kaynağı, MMA, SMAW)
- Örtülü bir elektrotun ark ile eritildiği, elle yapılan kaynak yöntemidir. Ekipmanı basittir; şantiye ve tamir işlerinde yaygındır. Ayrıntı →
- Ergime eksikliği (Yapışma hatası, Kaynaşma eksikliği)
- Kaynak metalinin ana metale ya da önceki pasoya tam kaynaşmamasıdır. Düşük ısı girdisi veya yanlış torç açısı yaygın nedenlerdir. Ayrıntı →
G
- Gaz altı kaynağı (Gazaltı kaynağı)
- Ark ve kaynak banyosunun koruyucu gazla havadan korunduğu yöntemlerin genel adıdır. Günlük dilde çoğunlukla MIG/MAG kaynağı için kullanılır. Ayrıntı →
- Gözenek (Porozite, Gaz boşluğu)
- Kaynak metalinde hapsolmuş gaz kabarcıklarının oluşturduğu boşluklardır. Yetersiz gaz koruması, nem ve kirli yüzey başlıca nedenlerdir. Ayrıntı →
- Gözle muayene (Görsel muayene, VT)
- Kaynak dikişinin çıplak gözle veya basit araçlarla yüzey kusurları açısından incelenmesidir. Tüm muayenelerin ilk adımıdır. Ayrıntı →
I
- Isıdan etkilenen bölge (ITAB, HAZ)
- Ana metalin erimeyen ama kaynak ısısıyla yapısı değişen, dikişe bitişik bölgesidir.
- ISO 4063 (TS EN ISO 4063)
- Kaynak yöntemlerine numara veren uluslararası standarttır. Örneğin 111 elektrot ark, 135 MAG, 141 TIG ve 311 oksi-asetilen kaynağıdır.
K
- Kapak paso (Son paso, Kep paso)
- Dikişin en üstüne çekilen son pasodur. Dikişin yüzey görünüşünü ve yüksekliğini belirler.
- Kaynak ağzı (Ağız hazırlığı, Pah)
- Kaynaktan önce parça kenarlarına verilen şekildir; V, X ve U ağızları yaygındır. Kalın parçalarda dikişin köke kadar ulaşmasını sağlar.
- Kaynak banyosu (Ergiyik banyo)
- Kaynak sırasında oluşan erimiş metal havuzudur. Kaynakçı dikişi bu banyoyu izleyerek ve yönlendirerek çeker.
- Kaynak kusuru (Kaynak hatası)
- Kaynak dikişinde istenmeyen her türlü düzensizlik veya hatadır. Çatlak, gözenek, kenar yanması ve eksik nüfuziyet örnektir. Ayrıntı →
- Kaynak makinesi (Güç kaynağı)
- Kaynak için gereken akımı sağlayan güç kaynağıdır. Yönteme göre elektrot, MIG/MAG veya TIG makinesi olarak ayrılır. Ayrıntı →
- Kaynak maskesi (Kaynak başlığı)
- Gözü ve yüzü ark ışınından, sıçrantıdan ve ısıdan koruyan başlıktır. Otomatik kararan camlı modeller yaygındır. Ayrıntı →
- Kaynak operatörü
- Mekanize veya otomatik kaynak donanımını ayarlayıp kullanan kişidir. MYK'da Kaynak Operatörü (11UY0016-4) yeterliliği vardır. Ayrıntı →
- Kaynak pozisyonu (Pozisyon)
- Kaynağın yapıldığı yönü ve duruşu tanımlar: düz, yatay, dikey, tavan ve boru pozisyonları. Belgenin kapsamı sınavdaki pozisyona göre yazılır. Ayrıntı →
- Kaynakçı belgesi (Kaynakçı sertifikası)
- Kaynakçının belirli bir yöntem, malzeme ve pozisyonda kaynak yapabildiğini gösteren belgedir. Türkiye'de kaynak mesleklerindeki yasal zorunluluk MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi ile karşılanır. Ayrıntı →
- Kenar yanması (Yanma oluğu, Undercut)
- Dikiş kenarı boyunca ana metalde oluşan oluk biçimli çukurdur. Genellikle yüksek akım veya yanlış elektrot açısından kaynaklanır. Ayrıntı →
- KKD (Kişisel koruyucu donanım)
- Kişisel koruyucu donanımın kısaltmasıdır. Kaynakta maske, eldiven, önlük, iş ayakkabısı ve gerektiğinde solunum koruyucu bu kapsamdadır. Ayrıntı →
- Koruyucu gaz
- Ark ve kaynak banyosunu havadaki oksijen ve azottan koruyan gazdır. Asal ya da aktif olabilir. Ayrıntı →
- Kök aralığı (Kök açıklığı)
- Alın kaynağında iki parça arasında kök tarafında bırakılan boşluktur. Kök pasonun tam nüfuziyetine yardımcı olur.
- Kök gazı (Formier gazı, Kök koruma gazı)
- Özellikle paslanmaz çelik ve boru kaynağında dikişin arka yüzünü havadan korumak için verilen gazdır. Ayrıntı →
- Kök paso (Kök kaynağı)
- Birleşmenin en dibine çekilen ilk pasodur. Dikişin sağlamlığı büyük ölçüde kök pasonun kalitesine bağlıdır.
- Köşe kaynağı (FW, İç köşe kaynağı)
- Birbirine açılı (çoğunlukla dik) duran iki parçanın köşesine çekilen kaynaktır. Belgelerde genellikle FW (fillet weld) ile gösterilir.
- Krater (Krater çatlağı)
- Dikişin bitiş noktasında kalan çukurdur. Doldurulmazsa krater çatlağına yol açabilir. Ayrıntı →
- Kritik adım
- MYK performans sınavında mutlaka doğru yapılması gereken adımdır. Biri yapılmazsa toplam puan yeterli olsa da o birimden başarısız sayılırsınız. Ayrıntı →
M
- MAG kaynağı (135) (Gazaltı kaynağı, GMAW)
- Makaradan sürekli beslenen tel elektrotla, aktif koruyucu gaz altında yapılan ark kaynağıdır. Çelik imalatında en yaygın yöntemlerdendir. Ayrıntı →
- Mesleki Yeterlilik Belgesi (MYK belgesi)
- Ulusal yeterliliğin teori ve performans sınavlarını geçen kişilere verilen, e-Devlet'te sorgulanabilen belgedir. Kurs katılım belgesinden farklıdır. Ayrıntı →
- MIG kaynağı (131) (GMAW)
- Makaradan sürekli beslenen tel elektrotla, asal koruyucu gaz altında yapılan ark kaynağıdır. Alüminyum gibi demir dışı metallerde yaygındır. Ayrıntı →
N
- Nüfuziyet (Penetrasyon, Nüfuz)
- Kaynak metalinin ana metal içine ne kadar derine işlediğini anlatır. Yetersiz nüfuziyet dikişi zayıflatır.
O
- Oksi-asetilen kaynağı (311) (Oksijen kaynağı, Gaz kaynağı)
- Oksijen ve asetilenin yanmasıyla oluşan alevle metalin eritildiği gaz kaynağıdır. İnce saç ve tamir işlerinde ve lehimde kullanılır. Ayrıntı →
Ö
P
- PA pozisyonu (Düz pozisyon, 1G, 1F)
- ISO 6947'ye göre düz (oluk) pozisyondur; kaynak yukarıdan aşağıya doğru, yatay düzlemde yapılır. Öğrenmeye en uygun pozisyondur. Ayrıntı →
- Paso (Kaynak pasosu)
- Kaynak boyunca bir kez çekilen dikiş sırasıdır. Kalın parçalar kök, dolgu ve kapak pasolarıyla birden fazla pasoda kaynatılır.
- PB pozisyonu (Yatay köşe, 2F)
- ISO 6947'ye göre yatay köşe kaynağı pozisyonudur. Ayrıntı →
- PC pozisyonu (Korniş pozisyonu, 2G)
- ISO 6947'ye göre yatay (korniş) pozisyondur; dikey duran parçada yatay doğrultuda kaynak yapılır. Ayrıntı →
- PD pozisyonu (Tavan köşe, 4F)
- ISO 6947'ye göre tavan köşe kaynağı pozisyonudur. Ayrıntı →
- PE pozisyonu (Tavan pozisyonu, 4G)
- ISO 6947'ye göre tavan pozisyonudur; kaynak başın üstünde, aşağıdan yukarıya bakarak yapılır. Ayrıntı →
- PF pozisyonu (Dikey yukarı, 3G)
- ISO 6947'ye göre dikey yukarı pozisyondur; kaynak aşağıdan yukarıya doğru ilerler. Ayrıntı →
- PG pozisyonu (Dikey aşağı)
- ISO 6947'ye göre dikey aşağı pozisyondur; kaynak yukarıdan aşağıya doğru ilerler. Ayrıntı →
- Polarite (Kutuplama, Kutup)
- Doğru akımda elektrotun artı (+) ya da eksi (−) kutba bağlanmasıdır. Yönteme ve elektrot tipine göre seçilir; ısı dağılımını etkiler.
- Puntalama (Punta, Puntalama kaynağı)
- Asıl kaynaktan önce parçaları yerinde tutmak için kısa kaynak noktaları atılmasıdır. Çarpılmayı ve ağız aralığının değişmesini önler.
- pWPS (Ön WPS)
- Ön kaynak yöntemi şartnamesidir. Bir kaynak yöntemi onaylanmadan önce, test parçası için hazırlanan taslak talimattır.
S
Ş
- Şase (Şase pensesi, Topraklama kablosu)
- Kaynak devresini tamamlamak için iş parçasına bağlanan kablo ve pensedir. Gevşek bağlantı arkı kararsız hale getirir.
T
- Tahribatlı muayene (Tahribatlı test)
- Kaynaklı test parçasının kesilerek, bükülerek veya kırılarak incelendiği muayenedir. Eğme testi ve makro kesit örnektir.
- Tahribatsız muayene (NDT, Tahribatsız test)
- Parçaya zarar vermeden yapılan muayenedir. Gözle muayene, sıvı penetrant, manyetik parçacık, radyografi ve ultrasonik muayene örnektir.
- TIG kaynağı (141) (Argon kaynağı, GTAW, WIG)
- Erimeyen tungsten elektrotla, asal gaz koruması altında yapılan ark kaynağıdır. Dolgu metali gerekiyorsa ayrı bir çubukla elle verilir. Ayrıntı →
- Torç (Kaynak tabancası, Hamlaç)
- Gaz altı ve TIG kaynağında kaynakçının elinde tuttuğu, akımı, gazı ve gerekiyorsa teli kaynak noktasına ileten parçadır.
- Toz altı kaynağı (121) (Tozaltı kaynağı, SAW)
- Arkın granül bir kaynak tozunun altında, görünmeden yandığı kaynak yöntemidir. Çoğunlukla mekanize ve kalın parçalarda kullanılır.
- TS EN ISO 9606-1 (ISO 9606-1)
- Çeliklerde kaynakçı sınavını ve belge kapsamını tanımlayan standarttır. MYK çelik kaynakçısı belgesinin kapsamı bu standarda göre yazılır. Ayrıntı →
- Tungsten elektrot (Tungsten)
- TIG kaynağında arkı oluşturan, erimeyen elektrottur. Ucunun doğru hazırlanması ark kararlılığını etkiler. Ayrıntı →
U
- Ulusal yeterlilik
- Bir meslekte belgelendirme için gereken bilgi, beceri, sınav ve başarı ölçütlerini tanımlayan, MYK onaylı metindir. Örnek: 11UY0010-3 Çelik Kaynakçısı. Ayrıntı →
W
- WPQR (Kaynak yöntemi onay kaydı)
- Kaynak yöntemi onay kaydıdır. pWPS'e göre yapılan test parçasının muayene sonuçlarını içerir ve yöntemin uygun olduğunu belgeler.
Kaynakçılığa bugün başlayın
Online derslerle teoriyi öğrenin, ücretsiz deneme sınavıyla kendinizi ölçün, MYK belge başvurunuzu Brodemy üzerinden yapın.
Size özel kesin tutarı ve en yakın sınav tarihini yazılı olarak iletiyoruz.