Kaynak pozisyonları nelerdir? PA–PH ve 1G–6G karşılaştırması

Kaynak pozisyonu nedir?

Kaynak pozisyonu, kaynak dikişinin yere göre nasıl durduğunu ve kaynakçının ona hangi açıdan çalıştığını anlatır. Aynı dikişi masada düz yapmakla tavanda baş üstü yapmak çok farklı beceriler ister.

Bu yüzden pozisyonlar standartlarla kodlanır. Türkiye’de ve Avrupa’da ISO 6947 kodları (PA, PB, PC…) kullanılır. ABD kökenli AWS ve ASME standartlarında ise 1G, 2G, 1F gibi kodlar yaygındır. İş ilanlarında ve şantiyede iki sistemi de duyarsınız.

ISO 6947 pozisyon kodları ne anlama gelir?

ISO 6947’de temel pozisyonlar “P” harfiyle başlayan iki harfli kodlarla gösterilir. İkinci harf pozisyonu belirtir; eğik borular için ise H-L045 ve J-L045 gibi ayrı kodlar kullanılır.

• PA – Düz pozisyon: Dikiş altta, kaynak yukarıdan yapılır. En kolay pozisyondur.
• PB – Yatay köşe: Köşe kaynağı, biri yatay biri dikey iki parça arasında yapılır.
• PC – Yatay (korniş): Dikey duran parçada yatay giden alın dikişi.
• PD – Tavan köşe: Köşe kaynağı, baş üstü konumda yapılır.
• PE – Tavan: Dikiş üstte, kaynak aşağıdan yukarıya bakarak yapılır.
• PF – Dikey yukarı: Dikey dikiş, aşağıdan yukarıya doğru kaynatılır.
• PG – Dikey aşağı: Dikey dikiş, yukarıdan aşağıya doğru kaynatılır.
• PH – Sabit boru, yukarı yönde: Ekseni yatay, döndürülmeyen boruda alttan üste doğru kaynak.
• PJ – Sabit boru, aşağı yönde: Aynı boruda üstten alta doğru kaynak.
• H-L045 – 45° eğik sabit boru, yukarı yönde.
• J-L045 – 45° eğik sabit boru, aşağı yönde.

ISO 6947 ve AWS/ASME pozisyonları karşılaştırması

ISO kodlarının çoğunun AWS/ASME’de doğrudan bir karşılığı vardır. AWS/ASME’de “G” alın (oluk) kaynağını, “F” köşe kaynağını; rakam ise pozisyonu gösterir.

Tablodaki zorluk sütunu genel bir eğilimdir. Kişiden kişiye ve yönteme göre değişebilir. Örneğin bazı kaynakçılar dikey yukarıyı tavandan daha zor bulur.

6G pozisyonu nedir?

6G, ekseni yaklaşık 45° eğik duran ve hiç döndürülmeyen bir borunun çevresine yapılan alın kaynağıdır. ISO 6947’deki karşılığı yukarı yönde H-L045, aşağı yönde J-L045’tir.

Boru sabit olduğu için siz borunun etrafında dolaşırsınız. Dikişin altında tavan, yanlarında dikey, üstünde düz pozisyondasınız. Üstelik boru eğik olduğu için bu geçişler de düz bir çizgide değil, açılı ilerler. Tek bir kökte bütün vücut duruşunuzu, torç ya da elektrot açınızı sürekli ayarlamanız gerekir.

Bu nedenle 6G testi, boru kaynakçılığında becerinin en kapsamlı göstergelerinden biri sayılır. Boru hattı ve doğal gaz gibi alanlarda sık duyarsınız. İlgili belge için doğal gaz çelik boru kaynakçısı sayfasına bakabilirsiniz.

En zor kaynak pozisyonu hangisi?

Genel kabul, en zor pozisyonun 6G (H-L045 / J-L045) olduğudur. Saç üzerinde ise tavan pozisyonu (PE / 4G) en zorlayıcı olanıdır.

Zorluğun temel sebebi yerçekimidir. Erimiş kaynak banyosu aşağı akmak ister. Düz pozisyonda yerçekimi size yardım eder. Dikeyde ve tavanda ise banyoyu kontrol etmek için akımı, ilerleme hızını ve açıyı daha hassas ayarlamanız gerekir. Aksi halde sarkma, yanma oluğu ve ergime eksikliği gibi kusurlar ortaya çıkar. Bu kusurları kaynak kusurları rehberinde anlattık.

Pratikte öğrenme sırası genellikle şöyledir: önce PA, sonra PB ve PC, ardından PF, en son PE ve boru pozisyonları.

Kaynak pozisyonu belgede nasıl görünür?

Pozisyon, kaynakçı belgesinin kapsamında açıkça yazar ve sizin hangi pozisyonlarda çalışabileceğinizi belirler. Sınavda hangi pozisyonda kaynak yaptıysanız, belgeniz o pozisyonu ve standardın izin verdiği bazı diğer pozisyonları kapsar.

MYK çelik kaynakçısı belgesinde yeterlilik, TS EN ISO 9606-1 standardına göre tanımlanır. Belge ekinde yöntem, parça türü, kaynak türü, kalınlık ve pozisyon bir arada görünür. Örnek bir gösterim şöyle olabilir:

Genel kural olarak zor bir pozisyonda başarılı olmak, daha kolay bazı pozisyonları da kapsayabilir. Ancak kapsam her zaman standardın tablosuna göre belirlenir. Dikey yukarı (PF) ile dikey aşağı (PG) gibi farklı yönler genellikle birbirinin yerine geçmez. Bu yüzden sınav pozisyonunu, yapacağınız işe göre seçmeniz önemlidir.

Kaynak pozisyonlarına nasıl hazırlanırsınız?

Pozisyonlara hazırlanmanın tek yolu, her pozisyonda düzenli ve kontrollü pratik yapmaktır. Teoriyi bilmek önemlidir ama el alışkanlığı tekrarla gelir.

Kaynak Okulu’nda online video derslerle pozisyonların mantığını öğrenir, ardından atölyede yüz yüze pratikle elinizi alıştırırsınız. Yöntem seçiminde elektrot ark kaynağı, MIG/MAG kaynağı ve TIG kaynağı sayfalarımız yol gösterir. Hazır olduğunuzda MYK sınav başvurunuz Brodemy üzerinden yapılır.