TIG (argon) kaynağı nedir, nasıl yapılır?

TIG kaynağı nasıl çalışır?

TIG kaynağında ark, erimeyen bir tungsten elektrot ile iş parçası arasında oluşur; elektrot erimediği için dolgu metali gerektiğinde ayrı bir çubukla elle verilir. Kaynak bölgesi, torcun seramik nozulundan çıkan asal gazla korunur.

İngilizce kaynaklarda yöntem GTAW ya da TIG olarak geçer. Türkiye’de koruyucu gaz olarak genellikle argon kullanıldığı için “argon kaynağı” adı yaygındır.

TIG ekipmanı şunlardan oluşur:

• Kaynak makinesi: DC veya AC/DC çıkışlı. Alüminyum kaynağı için AC özelliği gerekir.
• TIG torcu: Tungsten elektrodu, pensi ve seramik gaz nozulunu taşır.
• Akım kontrolü: Ayak pedalı veya torç üzerindeki düğme. Pedal, kaynak sırasında akımı artırıp azaltmanızı sağlar.
• Argon tüpü ve regülatör.
• Dolgu çubukları: Ana malzemeye uygun seçilir.

Ark genellikle yüksek frekansla (HF) temassız ya da tungsteni parçaya hafifçe değdirip kaldırarak (lift-arc) başlatılır. Elektrot kaynağındaki gibi sürterek tutuşturma, tungsteni kirletir.

TIG kaynağında DC mi AC mi kullanılır?

Çelik, paslanmaz çelik ve bakır gibi metaller genellikle doğru akımla (DC) ve elektrot eksi kutupta kaynak yapılır; alüminyum ve magnezyum ise alternatif akımla (AC) kaynak yapılır.

Alüminyumun yüzeyinde ergime sıcaklığı metalden çok daha yüksek bir oksit tabakası bulunur. AC’nin bir yarı dalgası bu tabakanın kırılmasına yardım eder; buna temizleme etkisi denir.

Tungsten elektrotlar katkı elementine göre sınıflanır ve uç renkleriyle ayırt edilir (TS EN ISO 6848). Seryum ve lantan katkılı tungstenler yaygındır. Hangi tipin hangi akım türüne uygun olduğunu üreticinin tablosundan kontrol edin. DC kaynakta tungsten genellikle sivri taşlanır; taşlama çizgileri uca doğru, boyuna olmalıdır.

TIG ile MIG arasındaki fark nedir?

TIG ile MIG arasındaki temel fark elektrottur: TIG’de tungsten elektrot erimez ve dolgu ayrıca verilir, MIG’de ise tel hem elektrot hem dolgu metalidir ve eriyerek kaynağa karışır.

Kısacası hassasiyet ve görünüm öndeyse TIG, hız ve verim öndeyse MIG/MAG tercih edilir. Pratikte birçok boru kaynağında kök paso TIG ile, dolgu ve kapak pasoları başka bir yöntemle yapılabilir.

TIG (argon) kaynağı nasıl yapılır?

TIG kaynağı; yüzeyi çok iyi temizleme, doğru tungsten ve gazı hazırlama, arkı temassız başlatma, banyo oluşturup dolguyu düzenli verme ve gaz korumasını sonuna kadar sürdürme adımlarıyla yapılır.

1. Yüzeyi temizleyin. TIG kire ve yağa çok duyarlıdır. Yağı çözücüyle alın. Alüminyumda oksidi, yalnızca alüminyum için ayrılmış paslanmaz tel fırçayla temizleyin.
2. Tungsteni hazırlayın. Akım türüne uygun tungsteni seçin ve ucunu taşlayın. Tungstenin nozuldan çıkıntısını kısa tutun.
3. Gazı ayarlayın. Gaz debisini nozul boyutuna ve üreticinin önerisine göre ayarlayın. Makinede ön gaz ve son gaz süreleri varsa kontrol edin.
4. Arkı başlatın. HF veya lift-arc ile arkı tutuşturun, pedalla akımı yavaşça artırın.
5. Banyoyu oluşturun ve dolguyu verin. Banyo oluşunca dolgu çubuğunu banyonun ön kenarına kısa dokunuşlarla verin. Çubuğun sıcak ucunu gaz korumasının dışına çıkarmayın.
6. Tungsteni banyoya değdirmeyin. Değerse kaynağı durdurun, ucu yeniden taşlayın.
7. Bitişi kontrollü yapın. Pedalla akımı azaltarak krateri doldurun. Ark söndükten sonra torcu hemen kaldırmayın; son gaz, dikişi ve tungsteni korusun.

Paslanmaz çelik boru ve tesisatlarda kökün iç tarafı da gazla korunur. Buna arka koruma (purge) denir. Pozisyona göre teknik değişiklikleri için kaynak pozisyonları rehberine bakın.

142, 143 ve 145 nedir?

142, 143 ve 145, TIG ailesinin özel uygulamalarıdır. 142 dolgu metalsiz (otojen) TIG kaynağıdır. 143 boru biçiminde özlü dolgu teliyle yapılır. 145 ise indirgeyici gaz içeren bir koruyucu gaz ve katı dolgu malzemesiyle yapılan TIG kaynağıdır.

Bu yöntemler kendi alanlarında kullanılır. Örneğin 142 ince kenarların birleştirilmesinde, 145 bazı paslanmaz çelik uygulamalarında görülür. Çoğu kaynakçının günlük işi ise 141’dir.

TIG kaynağında güvenlik

TIG kaynağında başlıca riskler güçlü morötesi ışınım, koruyucu gazın boğucu etkisi, tungsten taşlama tozu ve elektriktir. TIG az duman çıkarsa da bu riskler göz ardı edilmemelidir.

• Işınım: TIG arkı düşük akımda bile güçlü morötesi ışınım yayar. Uygun filtreli maske takın, cildi tamamen kapatın. İnce TIG eldivenleri parmak hassasiyeti sağlar ama ısıya karşı yeterli olmalıdır.
• Gaz: Argon havadan ağırdır ve kapalı, dar alanlarda oksijenin yerini alabilir. Havalandırma sağlayın. Tüpleri dik ve sabitlenmiş tutun.
• Tungsten tozu: Taşlamayı lokal emişli bir yerde yapın. Toryum katkılı tungstenler hafif radyoaktiftir; tozunu solumayın. Mümkünse toryumsuz tipleri tercih edin.
• Duman ve ozon: Paslanmaz çelik ve kaplamalı malzemelerin dumanı sağlığa zararlı bileşikler içerebilir; arkın morötesi ışınımı ozon da oluşturur. Lokal emiş kullanın.
• Elektrik: Kablo ve torç yalıtımını düzenli kontrol edin. Kalp pili gibi tıbbi cihaz kullananlar kaynak işine başlamadan önce doktoruna danışmalıdır.

TIG kaynağı ve MYK belgesi

Çelik Kaynakçısı (11UY0010-3) yeterliliğinde TIG kaynağı B9 (141) birimidir. Aynı yeterlilikte B10 (142), B11 (143) ve B12 (145) birimleri de vardır. Belge için zorunlu A1 “Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği” birimini ve en az bir B birimini başarmanız gerekir.

Her birimde teorik ve performans sınavı yapılır. Teorik sınav dört seçeneklidir ve yanlış cevaplar doğruları götürmez. Performans sınavındaki kritik adımlar mutlaka doğru uygulanmalıdır.

Belgenin kapsamı sınava girdiğiniz yönteme ve malzemeye göre yazılır. Alüminyumda TIG kaynağı, Alüminyum Kaynakçısı (11UY0014-3) yeterliliğinde B2 birimidir. Proses 141, Doğal Gaz Çelik Boru Kaynakçısı yeterliliğinde de seçmeli birim olarak yer alır.

MYK belgesi sınavla kazanılır ve e-Devlet’ten sorgulanabilir. Kurs sertifikası, belge zorunluluğu olan işlerde MYK belgesinin yerine geçmez. Ayrıntılar için kaynakçı belgesi zorunlu mu rehberine bakın.