Oksijen kaynağı ile oksi-asetilen kaynağı aynı şey mi?

Günlük dilde evet. Oksijen kaynağı denildiğinde çoğunlukla oksijen ve asetilenle yapılan gaz kaynağı kastedilir. Oksijen tek başına yanmaz; alevi oluşturan yanıcı gaz asetilendir, oksijen ise yanmayı besler.

Oksi-asetilen kaynağında hangi alev kullanılır?

Çelik kaynağında çoğunlukla nötr alev kullanılır. Karbonlayıcı alev, sert dolgu gibi bazı özel uygulamalarda; oksitleyici alev ise genellikle pirinç kaynağı ve sert lehimlemede tercih edilir.

Asetilen tüpü neden yatırılmaz?

Asetilen, tüpün içinde gözenekli bir dolgu malzemesine emdirilmiş asetonda çözünmüş hâlde bulunur. Tüp yatık kullanılırsa aseton gazla birlikte dışarı çıkabilir; bu da aleve ve ekipmana zarar verir. Bu yüzden asetilen tüpü dik kullanılır ve dik saklanır.

Alev geri tepmesi nedir, nasıl önlenir?

Alev geri tepmesi, alevin üfleç içinden hortumlara ve tüpe doğru ilerlemesidir ve patlamaya yol açabilir. Hem oksijen hem asetilen hattında alev geri tepme emniyet valfi kullanmak, doğru basınçla çalışmak ve ucu tıkalı olmayan üfleçle çalışmak başlıca önlemlerdir.

Oksi-asetilen ile hangi metaller kaynak yapılır?

En çok alaşımsız çelikten ince sac ve küçük çaplı borularda kullanılır. Uygun dolgu ve dekapanla dökme demir onarımı, sert lehimleme ve ısıtma işlerinde de kullanılır. Alüminyum ve paslanmaz çelikte günümüzde genellikle ark yöntemleri tercih edilir.

Oksi-asetilen kaynağı için MYK belgesi var mı?

Evet. Oksi-asetilen kaynağı, Çelik Kaynakçısı (11UY0010-3) yeterliliğinde B14 (311) birimidir. Doğal Gaz Çelik Boru Kaynakçısı ve Otomotiv Sac ve Gövde Kaynakçısı (Seviye 3) yeterliliklerinde de seçmeli birim olarak yer alır.

Oksi-Asetilen Kaynağı Nedir? Kullanımı ve Güvenlik

Oksi-asetilen kaynağı nasıl çalışır?

Oksi-asetilen kaynağında oksijen ve asetilen üfleçte karışır ve yanarak çok sıcak bir alev oluşturur; bu alev ana metali eritir, kaynakçı da gerekirse dolgu çubuğunu elle banyoya ekler. Ark kaynağından farklı olarak ısı kaynağı elektrik değil, alevdir.

Oksi-asetilen alevi, yaygın yakıt gazı alevleri içinde en yüksek sıcaklığa ulaşanıdır. Ders kitaplarında bu sıcaklık yaklaşık 3.100 °C olarak verilir. Bu yüzden çelik kaynağında yakıt gazı olarak asetilen tercih edilir.

Bir oksi-asetilen setinde şunlar bulunur:

Oksijen tüpü ve asetilen tüpü. Asetilen, tüpte gözenekli bir dolguya emdirilmiş asetonda çözünmüş hâldedir.
Basınç düşürücüler (regülatörler). Tüp basıncını çalışma basıncına indirir; her biri kendi gazına özeldir.
Hortumlar. Yaygın renk kodunda oksijen hortumu mavi, asetilen hortumu kırmızıdır.
Alev geri tepme emniyet valfleri. Regülatör ve üfleç tarafında, her iki gaz hattında bulunur.
Üfleç (şalümo) ve uçlar. Uç boyutu, kaynak yapılacak malzemenin kalınlığına göre seçilir.
Kıvılcım çakmağı. Üfleç kibrit veya sigara çakmağıyla yakılmaz.

Aynı tüplerle kesme üfleci kullanılarak oksijenle kesme de yapılır. Ancak kesme ayrı bir işlemdir; bu sayfa kaynak uygulamasını anlatır.

Oksi-asetilen alevi türleri nelerdir?

Oksi-asetilen alevi, oksijen ve asetilen oranına göre nötr, karbonlayıcı ve oksitleyici olmak üzere üç türdür; çelik kaynağında çoğunlukla nötr alev kullanılır.

Alev türü	Gaz oranı	Görünüm	Tipik kullanım
Nötr alev	Oksijen ve asetilen yaklaşık eşit	Net sınırlı, parlak, uçları yuvarlak iç koni	Çelik kaynağı, genel uygulamalar
Karbonlayıcı (redükleyici) alev	Asetilen fazla	İç koninin çevresinde beyazımsı, uzun bir ek alev	Sert dolgu ve bazı özel uygulamalar
Oksitleyici alev	Oksijen fazla	Kısa, sivri iç koni; daha sert, tıslayan ses	Pirinç kaynağı, sert lehimleme

Alevi ayarlarken önce karbonlayıcı alev elde edilir, sonra oksijen yavaşça açılarak iç koninin çevresindeki beyazımsı bölge kaybolana kadar nötr aleve gelinir.

Oksi-asetilen kaynağı nasıl yapılır?

Oksi-asetilen kaynağı; ekipmanı kontrol etme, basınçları ayarlama, üfleci doğru sırayla yakma, nötr alevi ayarlama, banyoyu oluşturup dolguyla ilerleme ve doğru sırayla söndürme adımlarıyla yapılır.

Ekipmanı kontrol edin. Hortumlarda çatlak, bağlantılarda gevşeklik olmamalıdır. Emniyet valflerinin takılı olduğundan emin olun.
Tüp vanalarını yavaşça açın. Vanayı açarken regülatörün tam önünde durmayın.
Basınçları ayarlayın. Çalışma basınçlarını uç numarasına göre üreticinin tablosundan ayarlayın.
Üfleci yakın. Yaygın uygulamada önce asetilen vanası biraz açılır ve kıvılcım çakmağıyla yakılır. Ardından oksijen açılarak alev ayarlanır.
Nötr alevi ayarlayın. İç koninin net ve parlak görünmesini sağlayın.
Banyoyu oluşturun. Alev iç konisinin ucunu parçaya yaklaştırın, ancak değdirmeyin. Ana metal eriyince dolgu çubuğunu banyonun ön kenarına verin.
Tekniği seçin. Türk ders kitaplarında ince parçalarda genellikle sola kaynak, daha kalın parçalarda sağa kaynak yöntemi önerilir.
Söndürün. Üreticinin talimatındaki sırayı izleyin. Yaygın uygulama, önce asetilen vanasını, ardından oksijen vanasını kapatmaktır. İş bitince tüp vanalarını kapatıp hortumlardaki basıncı boşaltın.

Avantajları ve sınırlamaları

Oksi-asetilenin avantajları, elektrik gerektirmemesi, taşınabilir olması ve ısıyı gözle kontrol etmeyi öğretmesidir. Sınırlamaları ise yavaş olması ve ısının geniş bir alana yayılmasıdır; bu da parçada çarpılmaya yol açabilir. Kalın kesitlerde ve seri üretimde bugün genellikle elektrot, MIG/MAG veya TIG gibi ark yöntemleri tercih edilir.

Oksi-asetilen kaynağında güvenlik

Oksi-asetilen kaynağında en büyük riskler gaz kaçağı, alev geri tepmesi, tüp hasarı, yangın ve göz yanıklarıdır. Bu yöntemde güvenlik kuralları ark yöntemlerinden daha fazla gaz ekipmanına odaklanır.

Tüpleri dik ve sabit tutun. Tüpleri zincirle sabitleyin, düşürmeyin, güneşte ve ısı kaynaklarının yanında bırakmayın. Asetilen tüpünü yatık kullanmayın.
Oksijeni yağdan uzak tutun. Oksijen vanası, regülatör ve bağlantılarına yağ veya gres sürmeyin; yağlı eldivenle dokunmayın. Yağ, saf oksijenle şiddetli tutuşabilir.
Oksijeni başka amaçla kullanmayın. Toz üflemek, giysi temizlemek veya havalandırma için oksijen kullanmayın. Oksijenle doymuş giysi kolayca tutuşur.
Asetilen basıncını aşmayın. Asetilen yüksek basınçta kararsız hâle gelir. Regülatörü üreticinin belirttiği sınırın üzerine ayarlamayın.
Uygun bağlantı malzemesi kullanın. Yüksek oranda bakır içeren parçalar asetilenle patlayıcı bileşikler oluşturabilir; yalnızca asetilen için onaylı bağlantı parçaları kullanın.
Kaçak testini sabunlu suyla yapın. Kaçağı asla alevle aramayın.
Geri tepmeye hazırlıklı olun. Üfleçten tıslama veya ıslık sesi gelirse hemen üfleç vanalarını, ardından tüp vanalarını kapatın. Nedenini bulmadan yeniden yakmayın.
Gözlerinizi koruyun. Gaz kaynağına uygun koyulukta filtreli kaynak gözlüğü veya siperlik kullanın. Deri eldiven ve alev geciktirici kıyafet giyin.
Yangını önleyin. Çevredeki yanıcıları uzaklaştırın, yangın söndürücü bulundurun. İçinde yanıcı madde kalıntısı olabilecek kap ve tanklar üzerinde, uygun önlemler alınmadan kaynak yapmayın.
Havalandırın. Dar ve kapalı alanlarda gaz birikmesine ve oksijen zenginleşmesine karşı havalandırma sağlayın.

Oksi-asetilen kaynağı ve MYK belgesi

Oksi-asetilen kaynağı, Çelik Kaynakçısı (11UY0010-3) yeterliliğinde B14 (311) seçmeli birimidir. Belge için zorunlu A1 “Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği” birimini ve en az bir B birimini başarmanız gerekir.

Her birimde teorik ve performans sınavı yapılır. Teorik sınav dört seçeneklidir ve yanlış cevaplar doğruları götürmez. Performans sınavındaki kritik adımlar mutlaka doğru uygulanmalıdır.

Belgenin kapsamı sınava girdiğiniz yönteme göre yazılır; 311 ile alınan belge ark yöntemlerini kapsamaz. Proses 311, Doğal Gaz Çelik Boru Kaynakçısı ve Otomotiv Sac ve Gövde Kaynakçısı (Seviye 3) yeterliliklerinde de seçmeli birim olarak yer alır.

MYK belgesi sınavla kazanılır ve e-Devlet’ten sorgulanabilir. Kurs sertifikası, belge zorunluluğu olan işlerde MYK belgesinin yerine geçmez. Ayrıntılar için kaynakçı belgesi zorunlu mu rehberine bakın.

Oksi-asetilen (oksijen) kaynağı nedir?