Kaynak makinesi nasıl seçilir?

Kaynak makinesi seçerken nereden başlamalı?

Kaynak makinesi seçimine yöntemden başlanır; makine, yapacağınız işe ve malzemeye göre belirlenir. Önce “Ne kaynak yapacağım, nerede yapacağım?” sorusunu cevaplayın.

Seçimi beş soruya ayırabilirsiniz:

1. Hangi yöntem? Elektrot, gazaltı, TIG ya da birkaçı.
2. Hangi malzeme ve kalınlık? Karbon çeliği, paslanmaz, alüminyum; ince saç mı, kalın parça mı?
3. Hangi elektrik hattı? Monofaze mi, trifaze mi?
4. Ne kadar süre kesintisiz kaynak? Bu sorunun cevabı devrede kalma oranını belirler.
5. Nerede çalışacaksınız? Sabit atölye mi, şantiye ve saha mı?

Bu rehberde marka ya da fiyat önerisi yoktur. Amaç, etiketteki bilgileri doğru okuyup ihtiyacınıza uyan makineyi kendiniz seçebilmenizdir.

Yönteme göre hangi makine?

Her kaynak yöntemi kendi makine türünü ister; bir yöntemde iyi olan makine diğerinde yetersiz kalabilir. Aşağıdaki tablo başlıca seçenekleri karşılaştırır.

Birçok TIG makinesi elektrot kaynağı da yapabilir. Gazaltı makinelerinin bir kısmı gazsız özlü tel ile de çalışabilir. Bu özellikleri makinenin kılavuzundan kontrol edin.

Inverter mi, trafo tipi mi?

Günümüzde inverter makineler yaygındır; trafo tipine göre çok daha hafif ve kompakttırlar. Trafo tipi makineler ise ağır ama yapıca basittir.

Inverter makinelerde ark daha kararlıdır ve sıcak başlangıç, ark kuvveti gibi yardımcı ayarlar daha yaygındır. Toz, nem ve gerilim dalgalanmasına karşı ise üreticinin kullanım koşullarına uymak gerekir.

Monofaze mi, trifaze mi?

Monofaze makineler ev ve küçük atölye hattında, trifaze makineler ise sanayi tipi elektrik hattında çalışır. Hangisini seçeceğiniz, çalışacağınız yerdeki elektrik altyapısına ve ihtiyacınız olan güce bağlıdır.

Bazı makineler her iki beslemeyle de çalışabilir. Makinenin çektiği güç ve önerilen sigorta değeri etiketinde yazar. Hattınızın buna uygun olduğundan emin değilseniz bir elektrikçiye danışın.

Devrede kalma oranı nedir?

Devrede kalma oranı, makinenin belirli bir akımda aşırı ısınmadan kesintisiz kaynak yapabildiği sürenin, standart bir zaman periyoduna oranıdır. Yüzde olarak yazılır ve her zaman bir akım değeriyle birlikte verilir.

Bir örnekle açıklayalım: Etikette bir akım değeri için “%60” yazıyorsa, makine o akımda standart periyodun yüzde 60’ı boyunca kaynak yapabilir, kalan sürede soğumaya ihtiyaç duyar. Süre aşılırsa makine genellikle aşırı ısınma korumasıyla kendini kapatır.

Etiketi okurken şunlara dikkat edin:

• Oran akımla birlikte okunur. Aynı makine düşük akımda daha yüksek oranla çalışır.
• Karşılaştırmayı aynı koşulda yapın. Oranın hangi standarda ve hangi ortam sıcaklığına göre ölçüldüğü etikette ya da kılavuzda yazar.
• Kendi işinize göre düşünün. Kısa puntalar ve tamir için düşük oran yeterli olabilir. Uzun dikişlerde ve seri imalatta yüksek oran gerekir.

Taşınabilirlik ve diğer özellikler

Taşınabilirlik, makineyi nerede kullanacağınıza göre önem kazanır; sahada çalışan biri için ağırlık ve sağlamlık, atölyede ise güç ve özellikler öne çıkar.

Göz atmanız gereken diğer özellikler şunlardır:

• Ağırlık ve taşıma kolu: Sık taşınacaksa hafif ve kompakt gövde.
• Kablo uzunluğu: Torç ve şase kablosunun çalışma alanınıza yetmesi.
• Tel makarası boyutu (gazaltı): Büyük makara daha az değişim demektir.
• Sinerjik program (gazaltı): Tel ve gaza göre ayarı kolaylaştırır; yeni başlayanlara yardımcı olur.
• Pulse (darbeli akım): İnce saç, paslanmaz ve alüminyumda ısı kontrolünü kolaylaştırır.
• TIG ateşleme türü: Yüksek frekanslı ateşleme ya da dokunarak (lift) ateşleme.
• Koruma sınıfı: Toz ve neme karşı dayanımı gösteren IP sınıfı, sahada önemlidir.

Güvenlik

Kaynak makinesini uygun sigortalı ve topraklı bir hatta bağlayın, hasarlı kablo ve torçla çalışmayın. Makinenin havalandırma deliklerini kapatmayın ve içine metal tozu girmesini önleyin. Makineyi ıslak zeminde ve yağmur altında kullanmayın.

Makine almadan önce denemek mümkün mü?

Makine almadan önce farklı yöntemleri ve makineleri denemek, yanlış seçimin en kolay önlemidir. Hiç denemediğiniz bir yöntem için makine almak, ihtiyacınıza uymayan bir seçime yol açabilir.

Tuzla’daki kendi atölyemizde elektrot (111), MIG (131), MAG (135), TIG (141) ve oksi-asetilen (311) yöntemlerinin hepsinde, gözetim altında pratik yapabilirsiniz. Malzeme ve koruyucu donanım atölyeden sağlanır. Hangi yöntemin size ve işinize uyduğunu gördükten sonra makine seçimi çok daha kolaylaşır.